Monumentenwacht Limburg ondersteunt al 25 jaar herstel kasteelhoeve

De zwaluwen van Zuidewijk Spick

Overal hangen ze. Onder de brede, houten dakoverstekken en aan de zolders van schuren en stallen. Zwaluwnesten. Kunstige kommetjes van klei. De hele zomer zorgen de honderden bewoners voor veel tumult rond kasteelhoeve Zuidewijk Spick, gelegen in een kleine, groene oase ten noordoosten van Roermond. In september vertrekken ze. Dan begint het onderhoud aan goten, daken, muren en meer.

“Je hebt er een hoop rommel van”, zegt Els Thissen-Heynen, “maar dat hoort er nu eenmaal bij. Ik zou ze niet graag missen. We hebben hier de grootste populatie huiszwaluwen van Midden-Limburg.” Die uitspraak is kenmerkend voor de manier waarop de heer en mevrouw Thissen hun historische hoeve beheren: zo veel mogelijk volgens de traditie, met de bijbehorende gemakken en ongemakken. Hun bezit houdt het midden tussen een kasteel en een boerderij, en daarom is ‘kasteelhoeve’ een goede benaming.

Zuidewijk Spick bestaat uit een statig hoofdgebouw, dat samen met poortgebouw en bijgebouwen een vrijwel gesloten rechthoek vormt. Een robuust en indrukwekkend geheel, maar met een vriendelijke, natuurlijke uitstraling. “Wat noodzakelijk is, pakken we aan, maar het hoeft niet perfect te worden. Het is ook een boerderij, en dat mag je best zien.”

Prioriteiten
Monumentenwacht Limburg staat Louis en Els Thissen al vele jaren bij met de instandhouding van dit bewerkelijke rijksmonument. “Ik geloof dat wij destijds een van de eersten waren die zich bij Monumentenwacht hebben aangemeld”, vertelt mevrouw Thissen. Haar man en zoon voeren veel onderhoudswerkzaamheden zelf uit, zij richt zich vooral op de planning en organisatie. Daarbij speelt Monumentenwacht een belangrijke rol.

“Wij zien wel wat er nodig is, maar het bepalen van de beste volgorde is soms lastig. Het inspectierapport geeft duidelijk prioriteiten aan. Ook is het goed dat Monumentenwacht tijdens de inspectie direct de kleine klusjes aanpakt, vooral op slecht bereikbare plaatsen. Verder heb je met Monumentenwacht een betrouwbaar aanspreekpunt voor allerhande vragen. Ze zijn altijd bereid om oplossingen te bedenken voor technische en organisatorische problemen. Dat is de meerwaarde.”

Steiger in de gracht
Inspecteur Thieu Tubee kent Zuidewijk Spick na vele bezoeken bijna als zijn broekzak. In 2006 heeft hij, uiteraard in overleg met de bewoners, een periodiek instandhoudingsplan (pip) voor de kasteelhoeve gemaakt. De Rijksdienst heeft dit goedgekeurd en subsidie toegezegd. In het najaar van 2007 gaan dan ook diverse werkzaamheden van start.

Het opstellen van het pip is een flinke klus geweest, vertelt Tubee. Dat heeft alles te maken met de aanzienlijke omvang van het complex. Een belangrijk onderdeel van de onderhoudswerkzaamheden is het schilderwerk aan de buitenzijde van het carré. Daarvoor moet een steiger worden gebouwd. De slotgracht maakt dat extra lastig en kostbaar. Daarom worden ook direct herstelwerkzaamheden aan daken en goten uitgevoerd. En er worden dakhaken aangebracht. De Rijksdienst heeft ermee ingestemd dat deze activiteiten in de planning ‘naar voren worden gehaald’.

Spantbenen
Daarnaast voorziet het pip in constructief herstel van enkele schuren rond de binnenplaats. “We hebben geconstateerd dat sommige scheuren in het metselwerk langzaam groter worden”, geeft Tubee aan. Hij wijst op de onderzijden van enkele prachtig geconstrueerde houten spanten. “Hoewel de trekbalken nog goed zijn en er plaatselijk al extra trekstangen zijn aangebracht, blijven de spantbenen een zijwaartse druk uitoefenen. Om die beter te kunnen opvangen, is de muur ter plaatse van de spanten al extra breed uitgevoerd. Toch zien we dat dit metselwerk nu aan het scheuren is. Er is geen reden voor paniek, want zo’n muur kan wat hebben. Maar het moet wel hersteld worden.”

Muurschilderingen
Over de geschiedenis, de omgeving, de gebouwen en het onderhoud van Zuidewijck Spick valt natuurlijk veel meer te vertellen dan in dit korte bestek mogelijk is. Een paar wetenswaardigheden. De locatie wordt al in 1463 beschreven in een cijnsplicht, het huidige hoofdgebouw of herenhuis stamt uit de zeventiende eeuw. De meeste andere gebouwen zijn, op verschillende tijdstippen, opgetrokken in de achttiende eeuw. Aan het hoofdgebouw is later een achthoekige kapel gebouwd, die bereikbaar is vanuit de woonzaal. Die laatste is rond 1800 voorzien van diverse muurschilderingen van vazen en muziekinstrumenten. Enkele originele zijn bewaard gebleven; enkele eerder overgeschilderde voorstellingen zijn bij een recente opknapbeurt in ere hersteld.

Systematisch
Vermeldenswaard zijn ook de fraaie bestrating van de binnenplaats met maaskeien en het authentieke spelderwerk in enkele stallen: de zolders van balken en planken zijn hier aan de onderzijde afgewerkt met twijgen en klei om ronde boogjes (troggewelfjes) te suggereren.

Inmiddels bewoont de vierde generatie Thissen de kasteelhoeve. Met veel inzet en enthousiasme probeert deze de gebouwen, tuin, boomgaard, akkers en weiden op een verantwoorde wijze in stand te houden. Els Thissen: “Het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding rijksmonumenten (Brim) heeft een systematische aanpak van het onderhoud nog belangrijker gemaakt. Dankzij Monumentenwacht zijn wij erin geslaagd een goede planning te maken en rijkssubsidie te verkrijgen.”

Verse verf
De zwaluwen zijn vertrokken. Nog even en steigers zullen de goten hebben bereikt. Flink wat achtergelaten kleinesten zullen het veld moeten ruimen. Maar schilderen is noodzakelijk. Voor toekomstige generaties mensen én vogels. Een geruststelling is dat een verse verflaag extra uitnodigend schijnt te zijn om een mooi nieuw nest tegen te bouwen.