Overzicht monitoringprojecten

In 2006 voerde Monumentenwacht Limburg, in opdracht van de Provincie Limburg, het eerste monitoringproject uit. Dit had als thema Kruisen, kapellen en ander klein religieus erfgoed. Het bewees direct zijn nut. Tot dan toe waren er slechts vermoedens over het aantal, de ‘soortenrijkdom’ en de staat van deze kleine objecten. Het onderzoek, dat later nog een vervolg kreeg in twee Europese projecten, maakte duidelijk dat er veel meer kruisen, kapellen en andere vormen van klein religieus in Limburg zijn dan zelfs de insiders veronderstelden. En ook dat er een enorme variatie in verschijningsvormen is en dat er, na jaren van verval, animo is om deze kleine objecten van devotie in ere te herstellen.

De inventarisatie droeg eveneens bij aan een hernieuwde belangstelling voor het klein religieus erfgoed onder politici en bestuurders, maatschappelijke organisaties, vrijwilligers en het grote publiek, waaronder toeristen. Dit succes vormde voldoende reden om met de monitoringprojecten door te gaan. Het starten en actualiseren van monitoringprojecten is sindsdien een kerntaak van Monumentenwacht, waarvoor de Provincie Limburg jaarlijks een bedrag beschikbaar stelt.

Hierna volgt een overzicht van alle tot nu toe uitgevoerde monitoringprojecten. Dit overzicht is chronologisch geordend, maar bevat enkele ‘onregelmatigheden’. In de toelichting onder het overzicht wordt uitgelegd waardoor dat komt.
Over een aantal projecten is op deze website nadere informatie opgenomen. Bij die projecten is een link aangebracht naar de beschrijving.

Overzicht


2006 ‑ Start project Kruisen en kapellen (en ander klein religieus erfgoed)
Aantal geïnventariseerde objecten: circa 3500.
Bijzonderheden: Dit project kreeg een vervolg in de (Europese) Interreg-projecten Verborgen monumenten (2007) en Sociale Innovatie. Instandhouding klein religieus erfgoed (2010-2014).


2007 ‑ Start project Archeologische sites
Aantal geïnventariseerde locaties: circa 500.


2008 ‑ Start project Historische begraafplaatsen
Aantal geïnventariseerde objecten: circa 600.


2008 ‑Start project Molens
Aantal geïnventariseerde objecten: circa 90.


2009 ‑ Vervolgacties voor onder meer de projecten Archeologische sites en Historische begraafplaatsen


 2010 ‑ Start project Molenbiotopen
Aantal geïnventariseerde locaties: circa 50 voor watermolens en circa 40 voor windmolens.


2010 ‑ Start project Kasteelinterieurs
Aantal geïnventariseerde locaties: circa 80.
Bijzonderheden: Dit project heeft een permanent karakter.


2011 ‑ Herhalingsacties voor het project Kruisen en kapellen, vervolgacties voor onder meer het project Kasteelinterieurs


2012 ‑ Start project Historische buitenplaatsen
Aantal geïnventariseerde objecten: circa 50.


2013 ‑ Herhalingsacties voor het project Kruisen en kapellen


2014 ‑ Herhalingsacties voor het project Kruisen en kapellen


2015 ‑ Start project Historische boerderijen
Aantal geïnventariseerde objecten: circa 1.050, alle rijksmonumenten.
Bijzonderheden: Met dit project werd aangesloten op een inventarisatie uit 2003, waarin circa 8.500 niet-rijksmonumentale boerderijen in kaart werden gebracht.


2016 ‑ Vervolg project Historische boerderijen, herhalingsacties voor de projecten Molenbiotopen en Kruisen en kapellen


2017 – Start project Kerkinterieurs
Verwachte aantal te inventariseren objecten: circa 330.
Bijzonderheden: Dit project heeft vooralsnog een permanent karakter.


2017 – Start project Kalkovens
Aantal geïnventariseerde objecten: 19.


2018 ‑ Vervolg project Kalkovens, herhalingsacties voor de projecten Molens en Kruisen en kapellen


2019 – Start project Bakhuisjes
Verwachte aantal te inventariseren objecten: minimaal enige honderden.


Toelichting
In het bovenstaande overzicht is te zien dat de jaartallen en de (start van) monitoringprojecten niet helemaal gelijk oplopen. Hiervoor zijn twee verklaringen.

Ten eerste bleek al snel dat het onmogelijk was om onderwerpen steeds zo te kiezen dat een project telkens keurig binnen een jaar kon worden afgerond. Bijvoorbeeld omdat het aantal te inventariseren en te inspecteren objecten veel groter bleek dan aanvankelijk werd gedacht. Of omdat tijdens de inventarisatie zo veel bijzonderheden aan het licht kwamen, dat de jaarlijks beschikbare tijd onvoldoende was om recht te doen aan de onderzoeksobjecten. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het project Kasteelinterieurs, dat daarom een permanent karakter heeft gekregen. Ook bij andere typen objecten was het soms noodzakelijk de looptijd op te rekken met enkele maanden, een jaar en soms zelfs meerdere jaren.

In de tweede plaats is het de bedoeling dat eenmaal geïnventariseerde objecten na verloop van tijd opnieuw worden bezocht. Hoewel het hierbij gaat om een compacte inspectie (in de vorm van een quick scan), is ook daar tijd voor nodig.

Dit zijn de voornaamste redenen dat er in sommige jaren geen nieuwe projecten zijn gestart. De beschikbare tijd is dan besteed aan verlenging van een eerder gestart project of aan het inspecteren van eerder geïnventariseerde objecten. Hier staat tegenover dat in sommige jaren twee projecten zijn gestart. Deze hebben dan meestal een vervolg hebben in een volgend jaar.

Al met al zijn er tussen 2006 en 2019 elf projecten gestart, die allemaal nog in enige mate doorlopen. Hetzij in de vorm van vervolgacties, waarbij nog steeds nieuwe basisgegevens aan het licht komen; hetzij in de vorm van herhalingsacties, waarbij wordt gecontroleerd hoe de onderhoudstoestand van de objecten zich ontwikkelt.

Toekomstige projecten
Voorlopig zijn er nog volop thema’s – of beter gezegd: vormen van karakteristiek, kleinschalig Limburgs erfgoed – voorhanden voor volgende projecten. Er wordt bijvoorbeeld gedacht aan grenspalen, boerenerven, kloostertuinen, kazematten, bruggen en sluizen, duiventillen, seinhuisjes, ruïnes, torens, vestingwerken, straatmeubilair, reclame(borden) en waterputten.
Daarnaast is, zoals eerder aangegeven, bij sommige eerder uitgevoerde projecten gebleken dat de hoeveelheid objecten of locaties zo groot en/of gevarieerd is, dat een nader onderzoek op zijn plaats is. Daarom zal in 2020 bijvoorbeeld opnieuw aandacht worden besteed aan historische boerderijen.

Grenspaal